23 lutego 2016 r. rząd przyjął projekt ustawy o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (dalej: uwsn). Projekt ten zmienia kilka ustaw, regulujących możliwość sprzedaży i zakupu ziemi.

Jeśli zostanie przyjęty przez Sejm, utraci moc ustawa z 5 sierpnia 2015 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (dalej: ukur), natomiast jeśli nie zostanie przyjęty – wejdzie ona w życie 1 maja 2016 roku.

Jej wejście w życie opóźniono, gdyż miała obowiązywać już od 1 stycznia 2016 roku.

5 sierpnia 2015 roku Sejm przyjął tę nową ukur, zasadniczo zmieniając w niej zasady, na jakich będzie możliwa sprzedaż ziemi i jej zakup.

Przyczyną tych obydwu nowelizacji – zarówno dokonanej 5 sierpnia, jak i planowanej - jest fakt, że 1 maja 2016 roku przestaje obowiązywać zakaz zakupu ziemi przez cudzoziemców z UE.

Choć bezpośrednio nie można utrudnić cudzoziemcom z UE zakupu ziemi, to każdy z krajów unijnych ma możliwość takiego kierowania własnością i posiadaniem ziemi, aby były chronione interesy państwa i obywateli z tym związane – i z niej korzysta. A zakładane zrównanie dochodów obywateli naszego kraju i UE, które miało dokonać się po 12 latach naszej unijnej przynależności, nie nastąpiło. Potrzeba ochrony jest więc nadal aktualna, tak jak było to w momencie akcesji.

Jak ustawić sposób sprzedaży ziemi, aby nie trafiła ona do osób chcących wykorzystać swoją finansową przewagę w celu jej dalszego powiększenia? Jak zabezpieczyć bezpieczeństwo żywnościowe obywatelom naszego państwa i zapewnić rolnicze wykorzystanie ziemi? Jak zapewnić milionom ludzi żyjących na wsi możliwość utrzymania się?

Ustawodawca doszedł do wniosku, że obostrzenia dotyczące sprzedaży muszą dotyczyć jednakowo wszystkich właścicieli ziemi: tak państwowych, jak i prywatnych. Nowe uregulowania mają więc znaczenie zarówno dla sprzedających, jak i dla kupujących ziemię.

Cele i zasady te przyświecały obu ustawom: zarówno ukur przyjętej 5 sierpnia 2015 roku, jak i tej dopiero projektowanej uwsn.

Ukur z 5 sierpnia 2015 r. (wejdzie w życie 1 maja 2016, o ile nie zostanie przyjęta proponowana przez nowy rząd uwsn) przewiduje:

„Art. 6. 1. Jeżeli wskutek przeniesienia własności nieruchomości rolnej albo jej części miałby nastąpić podział gospodarstwa rolnego, przeniesienie własności nieruchomości rolnej albo jej części może nastąpić w przypadku, gdy:

1) powierzchnia użytków rolnych, które pozostaną własnością zbywcy, będzie nie mniejsza niż powierzchnia użytków rolnych niezbędna do prowadzenia działalności rolniczej (podstawowa norma obszarowa użytków rolnych w gospodarstwie rolnym), a zbywana nieruchomość rolna albo jej część wraz z nieruchomościami rolnymi nabywcy utworzą bądź powiększą gospodarstwo rolne lub

2) powierzchnia nabywanych użytków rolnych wraz z nieruchomościami rolnymi nabywcy stanowiącymi jego własność będzie większa niż powierzchnia użytków rolnych, które pozostaną własnością zbywcy, lub

3) zbywana nieruchomość rolna albo jej część obejmuje użytki rolne nieprzylegające do innych użytków rolnych wchodzących w skład tego samego gospodarstwa rolnego zbywcy, ale przylegające do nieruchomości rolnej wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego i stanowiącej własność nabywcy, lub

4) przy umowie zamiany różnica powierzchni zamienianych użytków rolnych liczonych w hektarach przeliczeniowych, o których mowa w przepisach o podatku rolnym, nie przekracza 10%, lub

5) ma na celu racjonalne ukształtowanie granicy między nieruchomościami rolnymi, lub

6) własnością zbywcy pozostanie grunt pod budynkiem mieszkalnym wraz z innymi obiektami budowlanymi oraz gruntami do nich przyległymi, niezbędnymi do właściwego korzystania z budynku mieszkalnego, których łączna powierzchnia nie przekracza 0,5 ha, oraz zbywana nieruchomość rolna albo jej część wraz z nieruchomościami rolnymi nabywcy utworzą bądź powiększą gospodarstwo rolne.

2. Podstawowa norma obszarowa użytków rolnych w gospodarstwie rolnym nie może być większa niż czterokrotność średniej powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w województwie ogłoszonej na podstawie przepisów o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego.

3. Własność nieruchomości rolnej albo jej część może być przeniesiona, o ile ma ona zapewniony dostęp do drogi publicznej albo dostęp ten ma nieruchomość nabywcy granicząca z tą nieruchomością.

4. Dyrektor oddziału stwierdza, w drodze decyzji, że dopuszczalny jest podział gospodarstwa rolnego.”

Chodzi o dyrektora oddziału ANR, odwołanie przysługiwałoby do prezesa ANR.

Podstawową normę obszarową użytków rolnych w gospodarstwie rolnym dla każdego województwa, określałby minister właściwy do spraw rozwoju wsi w drodze rozporządzenia, mając na uwadze średnią powierzchnię gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstw rolnych w poszczególnych województwach i w kraju, ogłoszoną na podstawie przepisów o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego.

 

Natomiast według projektowanej przez nowy rząd uwsn, nabywcą nieruchomości rolnej może być wyłącznie rolnik indywidualny, a powierzchnia nabywanej nieruchomości rolnej wraz z powierzchnią nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rodzinnego nabywcy nie może przekraczać powierzchni 300 ha użytków rolnych.

Wymóg nabycia przez rolnika indywidualnego nie dotyczy jednak m.in. nabycia przez:

a) osobę bliską zbywcy,

b) jednostkę samorządu terytorialnego,

c) Skarb Państwa lub działającą na jego rzecz Agencję.

Nie dotyczy też m.in. nabycia w wyniku dziedziczenia oraz zapisu windykacyjnego.

Nabycie nieruchomości rolnej przez inne podmioty niż wymienione wyżej może nastąpić za zgodą prezesa ANR, wyrażoną w drodze decyzji administracyjnej.